ยาเม็ดธรรมดา  มีลักษณะคล้ายผงแป้งอัดเม็ด  รูปร่างแตกต่างกันไป เช่น เม็ดกลมแบน  เม็ดเหลี่ยม  กลมยาว
ยาลักษณะนี้สามารถหักแบ่งได้   บางชนิดสังเกตเห็นรอยแบ่งของยาเป็นเส้นๆ ชัดเจน ซึ่งทำให้เราสามารถแบ่งยาออกเป็นส่วนๆ ได้ง่ายๆ 

ยาเม็ดเคลือบ  ชื่อก็บ่งอยู่แล้วว่า เป็นยาเม็ดซึ่งเคลือบด้วยน้ำตาล หรือเคลือบด้วยวัสดุพิเศษที่ทำให้ทนต่อการย่อยของยาเมื่ออยู่ในกระเพราะอาหาร   ดังนั้นยาชนิดนี้จึงมีลักษณะคล้ายๆ ช็อกโกเลตเม็ดเคลือบน้ำตาลยี่ห้อเอ็มแอนเอ็มนั่นแหละครับ   มีสีสันสดใสและหลากหลายต่างกันไป  จุดประสงค์ในการเคลือบยามีหลายข้อ เช่น เพื่อกลบกลิ่นของยาให้รับประทานได้ง่ายขึ้น  เพื่อลดการระคายเคืองต่อกระเพาะอาหารจากฤทธิ์ยา   หรือเคลือบไว้เพื่อให้ยาแตกตัวในลำไส้โดยไม่ให้เม็ดยาเสื่อมสลายจากกรด หรือน้ำย่อยในกระเพาะอาหาร    ดังนั้น การกินยาเม็ดชนิดนี้จึงไม่ควรแบ่งครึ่ง หรือบดละลายน้ำหวานแล้วนำมาป้อนสัตว์(อย่างที่หลายคนเคยกระทำ)เพื่อสามารถป้อนยาให้ได้ง่ายขึ้น  เพราะว่าจะทำให้สารที่เคลือบไว้นั้นแตกแล้วส่งผลให้ยามีประสิทธิภาพในการรักษาได้ไม่เต็มที่  หรือในยาชนิดที่เคลือบเพื่อลดการระคายเคืองของยาต่อกระเพาะอาหาร  ถ้าเราบดหรือทำยาให้แตกก่อนให้สัตว์กินก็จะทำให้ระคายเคืองต่อกระเพาะอาหารของสัตว์ได้ครับ

ยาแคปซูล   ตัวยาได้รับการบรรจุอยู่ในแคปซูลที่เป็นเจลลาติน เพื่อกลบกลิ่นและรสของยาให้รับประทานได้ง่ายขึ้น  หรืออาจเป็นแคปซูลที่ช่วยควบคุมการปลดปล่อยของยาให้ออกฤทธิ์ได้นานขึ้น  ดังนั้นการให้ยาแคปซูล
ควรป้อนให้สัตว์กินโดยให้ลึกถึงโคนลิ้นเพื่อให้สัตว์กลืนทั้งแคปซูลโดยไม่ต้องเคี้ยว หรือไม่ควรถอดแคปซูลออก  เพื่อความสะดวกในการป้อน  เช่น บางท่านนำแคปซูลออกแล้วนำผงยามาผสมเข้ากับน้ำหวาน หรือคลุกกับอาหารให้สัตว์กิน  วิธีนี้อาจทำให้สัตว์ได้กลิ่นยา และไม่กินอาหารเลยก็ได้  แล้วยังทำให้ประสิทธิภาพของยาลดน้อยลงอีกด้วย

ยาผง  ชนิดสำหรับกิน  ก่อนให้ต้องละลายน้ำก่อน  ไม่ควรกรอกยาให้สัตว์กินขณะเป็นผงๆ แล้วกรอกน้ำตาม
เพราะจะทำให้สัตว์เลี้ยงของท่านสำลัก หรือติดคอได้ง่าย

ยาน้ำ  ส่วนใหญ่เป็นยาน้ำเชื่อมเพื่อให้กินได้ง่าย  ยาน้ำบางชนิดอยู่ในรูปของยาน้ำแขวนตะกอน  ดังนั้น ทุกๆครั้งก่อนให้ยาสัตว์ ต้องเขย่าก่อน เช่น ยาลดกรด ยาธาตุ  หรือยาปฏิชีวนะบางชนิดอยู่ในรูปของยาผงละลายน้ำ ก่อนใช้ต้องเติมน้ำ   ควรเป็นน้ำต้มสุกที่เย็นลงแล้ว หรือน้ำดื่มสะอาดก็ได้  เติมน้ำแล้วเขย่าให้เข้ากันให้ได้ระดับของยาเท่าที่กำหนดไว้บนขวด   หลังจากผสมน้ำแล้วควรเก็บยาไว้ในตู้เย็น และถ้ายังใช้ไม่หมดก็ไม่ควรเก็บไว้นานเกิน 2 สัปดาห์ หลังผสมน้ำแล้ว

ยาที่มีลักษณะกึ่งแข็ง  รูปแบบของยาชนิดนี้มีลักษณะคล้ายขี้ผึ้งหรือยาสีฟัน ซึ่งยาสัตว์ที่มีใช้กันอยู่นั้นจะบรรจุอยู่ในหลอดคล้ายๆ ไซริ้ง หรือหลอดฉีดยา  เพื่อให้ง่ายต่อการป้อนยา  ตัวอย่างเช่น ยาปฏิชีวนะ ด็อกซี่ไซคลิน ( Vibra Vet ) เป็นต้น

การให้ยาแก่สัตว์  แต่ละชนิดจะให้กินในเวลาที่แตกต่างกันไป  บางชนิดให้กินก่อนอาหารหมายความว่า ต้องกินยาก่อนกินอาหาร อย่างน้อยครึ่งชั่วโมง เนื่องจากยาประเภทนี้จะดูดซึมได้ดีขณะท้องว่าง  หากว่าท่านป้อนยาให้สัตว์เลี้ยงหลังอาหาร หรือพร้อมอาหารย่อมทำให้การดูดซึมของยานั้นลดลง และไม่ถูกต้องนักถ้าให้สัตว์กินยาก่อนอาหารโดยให้กินอาหารต่อเลยทันที   ส่วนในกรณีที่ท่านลืมป้อนยาก่อนอาหาร  ให้ป้อนยาหลังจากกินอาหารแล้วอย่างน้อย 2 ชั่วโมงเพื่อให้กระเพาะอาหารย่อยอาหารให้หมดก่อน หรือกรณีที่ให้สัตว์กินอาหารแค่มื้อเดียวแต่ว่าสัตวแพทย์ระบุว่า ให้กินยา 3 เวลาก็สามารถป้อนยาได้เลยในขณะที่ท้องว่าง โดยไม่จำเป็นต้องกินอาหารตามก็ได้  ยาที่ให้กินก่อนอาหาร ได้แก่ ยาปฏิชีวนะบางชนิด  หรือยาที่ใช้รักษาอาการคลื่นไส้อาเจียน เมื่อให้กินยาก่อนอาหารจะได้ออกฤทธิ์ลดอาการคลื่นไส้ อาเจียนเมื่อรับประทานอาหารลงได้ทันเวลา  สำหรับยาที่ให้หลังอาหาร หมายความว่าควรให้สัตว์กินยาหลังจากกินอาหารแล้วประมาณ 15 นาที   ส่วนมากแล้วยาที่ให้หลังอาหารนี้ มักเป็นยาทั่วๆ ไป หรืออาจเป็นยาที่มีความระคายเคืองต่อกระเพาะอาหารได้  ดังนั้นถ้าสัตว์เลี้ยงของท่านต้องกินยาหลังอาหาร แต่ว่าเกิดไม่กินอาหารขึ้นมา  จะป้อนยาได้หรือไม่นั้นคงต้องถามสัตวแพทย์ให้ดีก่อนนะครับ  ยาบางชนิดป้อนได้เลยโดยไม่ต้องกินอาหาร  ถ้ายาชนิดนั้นไม่ทำให้ระคายเคืองต่อกระเพาะอาหาร  แต่ยาบางชนิดต้องกินอาหารก่อนเพื่อไม่ให้ท้องว่างและเพื่อลดการระคายเคืองต่อกระเพาะ   ขณะที่ยาบางชนิดต้องกินพร้อมอาหาร หรือหลังอาหารทันทีเนื่องจากว่า ฤทธิ์ยามีความระคายเคืองต่อกระเพาะอาหารอย่างมาก  แล้วมักจะทำให้คลื่นไส้อาเจียนได้  ถ้ากินตอนท้องว่างๆ  ได้แก่ ยาจำพวกยาแก้ปวด ลดอักเสบ ยาที่มีส่วนผสมของสเตียรอยด์เป็นต้น 

                 นอกจากช่วงเวลาในการกินยาแล้ว จำนวนครั้งในการกินของยาแต่ละชนิดก็แตกต่างกัน  ซึ่งก็ขึ้นอยู่กับช่วงเวลาในการออกฤทธิ์ของยาแต่ละชนิดนั่นเอง เช่น ถ้ายาออกฤทธิ์ได้นาน 12 ชั่วโมงต่อการกินแต่ละครั้ง ก็จะต้องกิน วันละ 2 ครั้ง คือเช้าและเย็น  ถ้ายาออกฤทธิ์ได้นาน 8 ชั่วโมงต่อการกินแต่ละครั้ง  ก็ต้องกินวันละ 3 ครั้งคือ เช้า กลางวัน และเย็น  เพราะฉะนั้นถ้าใครคิดว่า ไม่มีเวลาป้อนยาให้สัตว์เลี้ยงของท่าน 3 ครั้งตามที่สัตวแพทย์สั่ง
จะให้กินทีเดียวรวด 3 เม็ด  ไม่ได้นะครับ แต่สามารถแบ่งป้อนให้ได้ตามที่เราสะดวกโดยกะให้ห่างกัน แต่ละครั้งประมาณทุกๆ 8 ชั่วโมง เป็นต้น

บทความโดย: น.สพ ทศพร นักเบศร์